(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
14.51. అధ్యాయః 051
అథానుగీతాపర్వ-2
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Topics
కృష్ణేనార్జునంప్రతి ముక్త్యుపాయప్రతిపాదకగురుశిష్యసంవాదానువాదసమాపనపూర్వకం స్వస్య నిజనగరజిగమిషానివేదనం॥ 1 ॥
Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Text

బ్రహ్మోవాచ।

భూతానామథ పంచానామథేషామీశ్వరం మనః।
నియమే చ విసర్గే చ భూతానాం మన ఏవ చ॥ 14-51-1(93805)
అధిష్ఠాతృమనో నిత్యం భూతానాం మహతాం తథా।
బుద్ధిరైశ్వర్యమాచష్టే క్షేత్రజ్ఞశ్చ స ఉచ్యతే॥ 14-51-2(93806)
ఇనద్రియాణి మనో యుంక్తే సదశ్వానివ సారథిః।
ఇంద్రియాణి మనో బుద్ధిః క్షేత్రజ్ఞే యుజ్యతే సదా॥ 14-51-3(93807)
మహదశ్వసమాయుక్తం బుద్ధిసంయమనం రథం।
సమారుహ్య స భూతాత్మా సమంతాత్పరిధావతి॥ 14-51-4(93808)
ఇంద్రియగ్రామసంయుక్తో మనఃసారథిరేవ చ।
బుద్ధిసంయమనో నిత్యం మహాన్బ్రహ్మమయో రథః॥ 14-51-5(93809)
ఏవం యో వేత్తి విద్వాన్వై సదా బ్రహ్మమయం రథం।
స ధీరః సర్వలోకేషు న మోహమధిగచ్ఛతి॥ 14-51-6(93810)
అవ్యక్తాదివిశేషాంతం సహస్థావరజంగమం॥
సూర్యచంద్రప్రభాలోకం గ్రహనక్షత్రమండితం॥ 14-51-7(93811)
నదీపర్వతజాలైశ్చ సర్వతః పరిభూషితం।
వివిధాభిస్తథా చాద్భిః సతతం సమలంకృతం॥ 14-51-8(93812)
అజితం సర్వభూతానాం సర్వప్రాణభృతాం గతిః।
ఏతద్బ్రహ్మవనం నిత్యం తస్మింశ్చరతి క్షేత్రవిత్॥ 14-51-9(93813)
లోకేఽస్మిన్యాని సత్వాని త్రసాని స్థావరాణి చ।
తాన్యేవాగ్రే ప్రలీయంతే పశ్చాద్భూతకృతా గుణాః।
గుణేభ్యః పంచ భూతాని ఏష భూతసముచ్ఛ్రయః॥ 14-51-10(93814)
దేవా మనుష్యా గంధర్వాః పిశాచాసురరాక్షసాః।
సర్వే స్వభావతః సృష్టా న క్రియాభ్యో న కారణాత్॥ 14-51-11(93815)
ఏతే విశ్వసృజో విప్రా జాయంతీహ పునః పునః।
తేభ్యః ప్రసూతాస్తేష్వేవ మహాభూతేషు పంచసు।
ప్రలీయంతే యథాకాలమూర్మయః సాగరే యథా॥ 14-51-12(93816)
విశ్వసృగ్భ్యస్తు భూతేభ్యో మహాభూతాస్తు సర్వశః।
భూతేబ్యశ్చాపి పంచభ్యో భుక్తో గచ్ఛేత్పరాం గతిం॥ 14-51-13(93817)
ప్రజాపతిరిదం సర్వం మనసైవాసృజత్ప్రభుః।
తథైవ దేవానృషయస్తపసా ప్రతిపేదిరే॥ 14-51-14(93818)
తపసశ్చానుపూర్వ్యేణ ఫలమూలాశినస్తథా।
త్రైలోక్యం తపసా సిద్ధాః పశ్యంతీహ సమాహితాః॥ 14-51-15(93819)
ఔషధాన్యగదాదీని నానావిద్యాశ్చ సర్వశః।
తపసైవ ప్రసిద్ధ్యంతి తపోమూలం హి సాధనం॥ 14-51-16(93820)
యద్దురాపం దురాంనాయం దురాధర్షం దురన్వయం।
తత్సర్వం తపసా సాధ్యం తపో హి దురతిక్రమం॥ 14-51-17(93821)
సురాపో బ్రహ్మహా స్తేనో భ్రూణహాగురుతల్పగః।
తపసైవ సుతప్తేన ముచ్యతే కిల్బిషాత్తతః॥ 14-51-18(93822)
మనుష్యాః పితరో దేవాః పశవో మృగపక్షిణః।
యాని చాన్యాని భూతాని చరాణి స్థావరాణి చ॥ 14-51-19(93823)
తపఃపరాయణా నిత్యం సిద్ధ్యంతే తపసా సదా।
తథైవ తపసా దేవా మహాభాగా దివం గతాః॥ 14-51-20(93824)
ఆశీర్యుక్తాని కర్మాణి కుర్వతే యే త్వతంద్రితాః।
అహంకారసమాయుక్తాస్తే సకాశే ప్రజాపతేః॥ 14-51-21(93825)
ధ్యానయోగేన శుద్వేన నిర్మమా నిరహంకృతాః।
ఆప్నువంతి మహాత్మానో మహాంతం లోకముత్తమం॥ 14-51-22(93826)
ధ్యానయోగముపాగంయ ప్రసన్నమతయః సదా।
సుఖోపచయమవ్యక్తం ప్రవిశంత్యాత్మవిత్తమాః॥ 14-51-23(93827)
ధ్యానయోగాదుపాగంయ నిర్మమా నిరహంకృతాః।
అవ్యక్తం ప్రవిశంతీహ మహతాం లోకముత్తమం॥ 14-51-24(93828)
అవ్యక్తాదేవ సంభూతాః సమయజ్ఞా గతాః పునః।
తమోరజోభ్యాం నిర్ముక్తాః సత్వమాస్థాయ కేవలం॥ 14-51-25(93829)
నిర్ముక్తః సర్వపాపేభ్యః సర్వం త్యజతి నిష్కలః।
క్షేత్రజ్ఞ ఇతి తం విద్యాద్యస్తం వేద స వేదవిత్॥ 14-51-26(93830)
చిత్తం చిత్తాదుపాగంయ మునిరాసీత సంయతః।
యచ్చిత్తస్తన్మనా భూత్వా గ్రాహ్యమేతత్సనాతనం॥ 14-51-27(93831)
అవ్యక్తాదివిశేషాంతమవిద్యాలక్షణం స్మృతం।
నిబోధత తథా జ్ఞానం గుణైర్లక్షణమిత్యుత॥ 14-51-28(93832)
ద్వ్యక్షరస్తు భవేన్మృత్యుస్త్ర్యక్షరం బ్రహ్మ శాశ్వతం।
మమేతి చ భవేన్మృత్యుర్న మమేతి చ శాశ్వతం॥ 14-51-29(93833)
కర్మ కేచిత్ప్రశంసంతి మందబుద్ధితయా నరాః।
యే తు వృద్ధా మహాత్మానో న ప్రశంసంతి కర్మ తే॥ 14-51-30(93834)
కర్మణా జాయతే జంతుర్మూర్తిమాన్షోడశాత్మకః।
పురుషం గ్రసతే విద్యా తద్గ్రాహ్యమమృతాశినం॥ 14-51-31(93835)
తస్మాత్కర్మసు నిఃస్నేహా యే కేచిత్పారదర్శినః।
విద్యామయోఽయం పురుషో న తు కర్మమయః స్మృతః॥ 14-51-32(93836)
య ఏవమమృతం నిత్యమగ్రాహ్యం శశ్వదక్షరం॥
వశ్యాత్మానమసంశ్లిష్టం యో వేద న మృతో భవేత్॥ 14-51-33(93837)
అపూర్వమకృతం నిత్యం య ఏనమవిచారిణం।
య ఏవం విందేదాత్మానమగ్రాహ్యమమృతాశనం।
అగ్రాహ్యో హ్యమృతో భవతి స ఏభిః కారణైర్ధ్రువః॥ 14-51-34(93838)
ఆయోజ్య సర్వసంస్కారాన్సంయంయాత్మానమాత్మని।
స తద్బ్రహ్మ శుభం వేత్తి యస్మాద్భూయో న విద్యతే॥ 14-51-35(93839)
ప్రసాదే చైవ సత్వస్య ప్రసాదం సమవాప్నుయాత్।
లక్షణం హి ప్రసాదస్య యథా స్యాత్స్వప్నదర్శనం॥ 14-51-36(93840)
గతిరేషా తు ముక్తానాం యే జ్ఞానపరినిష్ఠితాః।
ప్రవృత్తయశ్చ యాః సర్వాః పశ్యంతి పరిణామజాః॥ 14-51-37(93841)
ఏషా గతిర్విరక్తానామేష ధర్మః సనాతనః।
ఏషా జ్ఞానవతాం ప్రాప్తిరేతద్వృత్తమనిందితం॥ 14-51-38(93842)
సమేన సర్వభూతేషు నిస్పృహేణ నిరాశిషా।
శక్యా గతిరియం గంతుం సర్వత్ర సమదర్శినా॥ 14-51-39(93843)
ఏతద్వః సర్వమాఖ్యాతం మయా విప్రర్షిసత్తమాః।
ఏవమాచరత క్షిప్రం తతః సిద్ధిమవాప్స్యథ॥ 14-51-40(93844)
గురురువాచ। 14-51-41x(7864)
ఇత్యుక్తాస్తే తు మునయో గురుణా బ్రహ్మణా తథా।
కృతవంతో మహాత్మానస్తతో లోకమవాప్నువన్॥ 14-51-41(93845)
త్వమప్యేతన్మహాభాగ మయోక్తం బ్రహ్మణో వచః।
సంయగాచర శుద్ధాత్భంస్తతః సిద్ధిమవాప్స్యసి॥ 14-51-42(93846)
వాసుదేవ ఉవాచ। 14-51-43x(7865)
ఇత్యుక్తః స తదా శిష్యో గురుణా ధర్మముత్తమం।
చకార సర్వం కౌంతేయ తతో మోక్షమవాప్తవాన్॥ 14-51-43(93847)
కృతకృత్యశ్చ స తదా శిష్యః కురుకులోద్వహ।
తత్పదం సమనుప్రాప్తో యత్ర గత్వా న శోచతి॥ 14-51-44(93848)
అర్జున ఉవాచ। 14-51-45x(7866)
కో న్వసౌ బ్రాహ్మణః కృష్ణ కశ్చ శిష్యో జనార్దన।
శ్రోతవ్యం చేన్మయైతద్వై తత్త్వమాచక్ష్వ మే విభో॥ 14-51-45(93849)
వాసుదేవ ఉవాచ। 14-51-46x(7867)
అహం గురుర్మహాబాహో మనః శిష్య చ విద్ధి మే।
త్వత్ప్రీత్యా గుహ్యమేతచ్చ కథితం తే ధనంజయ॥ 14-51-46(93850)
మయి చేదస్తి తే ప్రీతిర్నిత్యం కురుకులోద్వహ।
అధ్యాత్మమేతచ్ఛ్రుత్వా త్వం సంయగాచర సువ్రత॥ 14-51-47(93851)
తతస్త్వం సంయగాచీర్ణో ధర్మేఽస్మిన్నరికర్శన।
సర్వపాపవినిర్ముక్తో మోక్షం ప్రాప్స్యసి కేవలం॥ 14-51-48(93852)
పూర్వమప్యేతదేవోక్తం యుద్ధకాల ఉపస్థితే।
మయా తవ మహాబాహో తస్మాదత్ర మనః కురు॥ 14-51-49(93853)
మయా తు భరతశ్రేష్ఠ చిరదృష్టః పితా ప్రభుః।
తమహం ద్రష్టమిచ్ఛామి సంమతే తవ ఫల్గున॥ 14-51-50(93854)
వైశంపాయన ఉవాచ। 14-51-51x(7868)
ఇత్యుక్తవచనం కృష్ణం ప్రత్యువాచ ధనంజయః।
`యదిష్టం కురు సర్వేషామీశ్వరోఽస్మాన్ప్రపాలయ॥ 14-51-51(93855)
నమస్తే సర్వలోకాత్మన్నారాయణ పరాత్పర।
మనోమలాత్తపోశక్యం కర్మ చావిద్యయా హతం।
దానమప్యర్థదోషేణి నామ తస్మాత్కలౌ స్మరేత్॥ 14-51-52(93856)
యది గంతుం కృతా బుద్ధిర్వాసుదేవ నమోస్తు తే।'
గచ్ఛావో నగరం కృష్ణ గజసాహ్వయమద్య వై॥ 14-51-53(93857)
సమేత్య తత్రి రాజానం ధర్మాత్మానం యుధిష్ఠిరం।
సమనుజ్ఞాప్య రాజానం స్వాం పురీం యాతుమర్హసి॥ ॥ 14-51-54(93858)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆశ్వమేధికపర్వణి అనుగీతాపర్వణి ఏకపంచాశోఽధ్యాయః॥ 51 ॥

Mahabharata - Ashvamedhika Parva - Chapter Footnotes
7-51-13 మహాభూతాని గచ్ఛతీతి క.ట.థ.పాఠః॥ 7-51-31 విమమో యః స పురుష ఇతి క.పాఠః॥ 7-51-35 అపోహ్య సర్వాన్సంకల్పాన్సంయతాత్మానమాత్మనీతి థ.పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.